Tiếng Nhật kỹ thuật #03 — Đọc con số, đơn vị và kích thước trên bản vẽ Nhật (寸法・㎜・φ・R・C)

Đọc con số, đơn vị và kích thước trên bản vẽ Nhật (寸法・㎜・φ・R・C)

Đọc sai một ký hiệu trên bản vẽ Nhật là ra phế phẩm — đọc 「C1」 (vát mép 1mm) thành bán kính rồi bo tròn thay vì vát góc là hỏng chi tiết. Bài này gom đúng những gì bạn chạm hằng ngày: con số, đơn vị, ký hiệu kích thước trên bản vẽ (図面) Nhật.

Bốn ký hiệu kích thước lõi — nhớ trước tiên

Ký hiệu	日本語	Cách đọc	Ý nghĩa	Bẫy
φ	直径	ちょっけい / まる / パイ	Đường kính (φ10 = ⌀10mm)	Nghĩ ngay tới lỗ/trục tròn
R	半径	はんけい / アール	Bán kính, bo cung (R5)	Bo tròn
C	面取り	めんとり / シー	Vát mép 45° (C1 = cạnh vát 1mm)	Vát phẳng — KHÁC R!
t	板厚	いたあつ	Độ dày tấm (t2 / t=2)	Hay gặp ở 板金

Thêm: □20 = tiết diện vuông 20×20; M6 = ren hệ mét ⌀6.

Bản vẽ minh họa cách đọc φ, R, C, t và dung sai trên chi tiết Nhật

Đơn vị & con số — quy tắc ngầm

Đơn vị mặc định là milimet (㎜), thường KHÔNG ghi ra. Thấy 「25」 = 25 mm. Đừng tự quy đổi sang cm/inch — nghi ngờ thì 確認 (xác nhận).
Đơn vị chỉ ghi khi khác mm (góc ghi 「°」).
Số Ả Rập dùng như quốc tế → phần "đọc số" dễ; cái khó là ký hiệu đi kèm số.
参考寸法 (kích thước tham khảo) ghi trong ngoặc đơn như (25) → chỉ để tham khảo, KHÔNG dùng nghiệm thu.

寸法 (sunpō = kích thước) & họ hàng

寸法線 (đường kích thước) · 寸法補助線 (đường gióng) · 基準寸法 (kích thước danh nghĩa) · 参考寸法 (tham khảo, trong ngoặc). Nắm 寸法 là đọc được "bộ khung" bản vẽ.

Dung sai (公差 kōsa) — con số được phép sai bao nhiêu

Cách ghi	Ví dụ	Nghĩa
Đối xứng	25 ±0.1	24,9 – 25,1
Lệch	25 +0.2 / 0	25 – 25,2
Cấp ISO	φ10 H7	Hệ lắp ghép ISO

Từ khóa: 公差 (dung sai) · 上限 (giới hạn trên) · 下限 (dưới) · 基準 (chuẩn). Kích thước không ghi dung sai riêng → áp 普通公差 (futsū kōsa, dung sai chung) ghi ở khung tên. Đừng bỏ qua nó.

Ghi chú gia công đi kèm số

日本語	Cách đọc	Nghĩa
面取り	mentori	Vát mép (viết tắt C)
バリ取り	baritori	Bỏ ba-via, làm sạch cạnh
ザグリ	zaguri	Khoét bậc (counterbore)
皿	sara	Khoét côn (countersink)
キリ	kiri	Khoan (10キリ = khoan φ10)

Quy ước bố cục & ký hiệu khác — nhận mặt là đủ

第三角法 (daisan kakuhō) — phép chiếu góc thứ 3 (JIS): hình nhìn từ trên đặt trên, từ phải đặt phải (ngược 第一角法 châu Âu). Kiểm ký hiệu hình nón cụt ở khung tên trước.
断面 (danmen) — mặt cắt: 「A-A断面」 + phần cắt gạch chéo (ハッチング). 詳細図 = hình chi tiết phóng to; 尺度 = tỷ lệ (2:1).
表面粗さ (hyōmen arasa) — độ nhám: 「Ra 3.2」, 「Ra 1.6」 (Ra càng nhỏ càng mịn & càng đắt). 仕上げ (hoàn thiện), 研磨 (mài).
幾何公差 (kika kōsa ≈ GD&T) — khung ký hiệu + データム A/B/C: nhận ra "đây là dung sai hình học", khác dung sai kích thước.
溶接記号 (yōsetsu kigō) — ký hiệu hàn: 溶接 (hàn) · すみ肉溶接 (hàn góc) · 全周溶接 (hàn quanh chu vi, vòng tròn ở gốc cờ).

Ví dụ đọc thực tế

「φ10 H7、深さ15、C0.5、バリ取り」 → lỗ ⌀10mm cấp dung sai H7, sâu 15mm, vát mép 0,5mm ở miệng lỗ, làm sạch ba-via. Một dòng ngắn mà đủ hình dạng + độ chính xác + hoàn thiện.

Lỗi hay gặp

Lỗi	Hậu quả
Nhầm C (vát phẳng) với R (bo tròn)	Gia công sai kiểu → hỏng chi tiết
Tự quy đổi đơn vị	Mặc định mm; đoán sang cm/inch là sai — nghi thì 確認
Bỏ qua 普通公差 ở khung tên	Kích thước "không ghi" vẫn phải nằm trong dung sai chung
Dùng số trong ngoặc (参考) để nghiệm thu	Đó là tham khảo, không phải để kiểm
Đọc lướt ghi chú gia công	バリ取り/面取り/ザグリ đổi hẳn cách làm

Nghe/đọc là làm — tự kiểm

Bản vẽ ghi gì? (đáp án dưới)

R3
C2
(48)
t1.6
φ8 キリ

Bo cung bán kính 3mm.
Vát mép 45°, cạnh vát 2mm (KHÔNG bo tròn).
Kích thước tham khảo 48mm — không dùng nghiệm thu.
Tấm dày 1,6mm.
Khoan lỗ suốt đường kính 8mm.

</details>

Ghi nhớ nhanh

φ đường kính · R bo tròn · C vát phẳng · t độ dày — nhầm C↔R là hỏng.
Mặc định mm, không ghi; số trong ngoặc = tham khảo.
Không ghi dung sai riêng → tra 普通公差 khung tên.

Có bản vẽ / 図面 tiếng Nhật cần đọc–bóc tách để gia công, hay cần thiết kế lại theo chuẩn Nhật? Đây đúng việc MINATA làm: đọc bản vẽ/仕様書 Nhật, chuẩn hóa dung sai, thiết kế & gia công. Xem dịch vụ kỹ thuật MINATA và dự án đã thực hiện.

Học tiếp: 100 kanji hiện trường · 品質 (dung sai/kiểm tra) · dung sai lắp ghép H7/ISO (chuyên mục Thiết kế Cơ khí).

Xem tất cả bài viết kỹ thuật MINATA